Zuoz vela scu chüna da la lingua scritta retorumauntscha. L’an 1527 ho publicho Gian Travers, giurist, politiker e diplomat da Zuoz, si’ouvra «Chianzun da la guerra dagl Chiastè da Müs» ed ho cun que miss il fundamaint per la litteratura retorumauntscha. Dal 1534 es gnieu rapreschanto il prüm gö liber biblic, seguieu i’l decuors dals tschientiners da numerus oters gös. Zuoz po dimena guarder inavous sün ün mez millenni plain tradiziun ed üna cultura linguistica chi viva.
Quista lungia istorgia motivescha d’agiundscher ün’ulteriura episoda e da rinfurzer il sen per l’identited rumauntscha, insembel cun la populaziun. Il rumauntsch scu lingua d’üna pitschna minorited es pü cu mê suot squitsch e drouva nouvs impuls per rester eir in avegnir üna viva part da la cultura rumauntscha.
La sted 2027 festivescha Zuoz quist giubileum particuler cun üna granda paletta d’activiteds; i’l center da quellas sto il gö liber «Battibuogl».
Il punct culminant: Il gö liber «Battibuogl»
L’attracziun principela da «500 ans lingua scritta» fuorma il gö liber sül «Plaz», la plazza istorica da Zuoz. Las 8 fin 10 rapreschantaziuns planisedas traunter ils 30 lügl ed ils 15 avuost 2027 transmüdaron la vschinauncha in ün center da la cultura rumauntscha, ellas splenduraron na be tar nus, ma eir surour la regiun.
© Ivo Illuminato Andri
Il töch: Battibuogl

© Ivo Illuminato Andri
Battibuogl voul dir caos, confusiun, dischuorden. La figüra centrela dal gö liber es la giuvna Ana. Ella incorporescha la lingua rumauntscha (pericliteda). Illa percepziun dad Ana nu’s deporta la lingua pü scu da pü bod. Ella sgrizcha, fo fracasch e procura per sturnizi. Al cumanzamaint dal töch crouda Ana in üna crisa chi metta in privel sia vita. Sieus amihs disperos claman in agüd il spiert da Gian Travers e vaun in tschercha dal gigant alv Sami chi viva incognito in vschinauncha. Cumünaivelmaing chattan els la funtauna dal «Battibuogl» e rivan da deliberer la lingua rumauntscha e cotres eir ad Ana.

© Ivo Illuminato Andri
In möd simbolic ed in scenas captivantas ans muossa il gö liber, scu ch’üna lingua drouva sustegn ed ajer per trer fled per pudair as svilupper dinamicamaing. Fin avaunt 500 ans d’eira il retorumauntsch sulettamaing üna lingua discurrida cun numerus idioms regiunels. Scu prüma ouvra litterara es la «Chianzun da la guerra dagl Chiastè da Müs» riveda i’l center da l’interess. Aint il gö liber scuvreschan e chauntan tuot ils partecipants la nouva chanzun chi dess avrir ils cours e musser sü las perspectivas per l’avegnir.
La cultura rumauntscha s’ho sviluppeda in millieras d’ans ed ho supero numerusas sfidas. Per mantgnair e svilupper inavaunt la lingua rumauntscha scu bain culturel chi viva voul que il sustegn da nus tuots. Nus essans dumandos da chatter e da deliberer la funtauna dal «Battibuogl». Scha nus chattains la nouva chanzun e la chantains cumünaivelmaing, avrins nus la porta vers il futur. Nossa identited rumauntscha creescha ün sentimaint da solidarited ed ans do la forza da superer las sfidas futuras.
Informationen zu «Battibuogl»
L'autura dal töch
Autura dal töch es la scriptura rumauntscha Gianna Olinda Cadonau. Ella es respunsabla per la promoziun da la cultura tar la Lia Rumauntscha ed es commembra da las cumischiuns da cultura dal chantun Grischun e da la cited da Cuira. Ella vain sustgnida dal scriptur, redschissur da teater e dramaturg Lukas Bärfuss, da la dramaturga da sot Selina Beghetto e dal cronist local Lucian Schucan.

© Mayk Wendt
Redschia

© Mayk Wendt
Redschia maina il sutunz e coreograf Ivo Bärtsch. El viva cun sia famiglia a Zuoz. Scu mneder dal teater Zuoz Globe al Lyceum Alpinum dispuona el da premissas ideelas per realiser il gö liber.
Mneder musical
L’ensemble da teater vain cumpletto tres ün cor chi contribuescha al svilup dal töch, per part eir cun text discurrieu. Mneder musical es Chasper Curò Mani. In planisaziun es eir la furmaziun d’üna chapella chi sustegna musicalmaing il gö.